Yüksek Riskli Gebeliklerin Takibi

Prof. Dr. Sevtap Hamdemir Kılıç

Yüksek Riskli Gebeliklerin Takibi

Hayatımızın en önemli, en hassas, en riskli dönemlerinden ancak belki de en güzel heyecanları yaşadığımız, en güzel mutlulukları paylaştığımız gebelik süreci belli aralıklarla kontrol edilmeyi gerektirir. Bu süreçte tedbiri elden bırakmamak gerektiğini vurgulamamız gerekir. Gebelik süresince bazı belirtilerle ortaya çıkarak veya hiçbir belirti vermeden gizli bir şekilde seyreden ve ilerleyen, sonunda da anne ve bebeğin hayatını tehdit edebilecek durumlara kadar ulaşan hastalıklar görülebilmektedir. Ancak bu noktada annelerimize ve babalarımıza tedbiri elden bırakmamak gerektiğini üstüne basarak vurgulayıp erken teşhisin her zaman bir önlem alınmaya yol göstereceğini ve bir çok olumsuz durumdan bizi kurtarabileceğini hatırlatarak en ufak şikayetlerinizde danışmaları gerektiği hakkında uyarıyoruz.

Yüksek riskli gebelik tanımını kısaca yapacak olursak ya da ne gibi durumlarda yüksek riskli gebelikten şüphelenmeliyiz diye kendimize soracak olursak, gebe kalmadan önce olan ve devam eden sistemik hastalıklar yada gebelik süresince ortaya çıkan bir hastalık durumunda yüksek riskli gebelikten söz edebiliriz.

Bu durumlardan bahsedersek ;

Plasenta Previa: Fetüs ile gebe arasında ilişkiyi sağlayan ve “bebeğin eş kısmı” olan plasentanın, bebek ile doğum kanalının arasında olması yani doğum kanalını kapaması durumudur. Bu durumda tanı 24.haftadan sonra konulur.Plasenta previanın yarattığı riskler arasında erken doğum, bebekte gelişme geriliği, ani bebek ölümü, bebeğin başı ile gelmemesi durumları sayılabilir. Bu durum kendisini genellikle ağrısız kanama ile gösterir. Tanı USG ile konur.

Plasenta Dekolman : Gebeliğin 20. haftasından sonra plasentanın bebeğin doğmasından önce rahim duvarına yapışık olduğu yerden kısmen veya tamamen ayrılması durumudur. Doğum öncesinde karılaşabildiği gibi doğum sırasında da karşılaşılabilir. Belirtilerde kanamaya yoğun rahim kasılmaları, dayanılmaz ağrılar eşlik eder.

Abortus (Düşük) Riski : Gebeliğin ilk 20hafta içinde, 500gramdan az fetüsün intrauterin yani dışarıya atılması durumudur. Kendisini ; ağrısız kanama, gebelik dokusunun vajinal yoldan atılması, ağrılı kanama veya gebelik bulgularının kaybolması gibi belirtilerle gösterir.

Erken gebelikteki yoğun kanama asla göz ardı edilmemelidir.

Hipertansiyon : 140/90 mmHg ve daha yüksek seyreden tansiyon değerlerini risk olarak görmekteyiz. Bu nedenle gebelerimizde rutin kontrollerinde aynı zamanda tansiyon takibi yapılmasına büyük özen gösteriyoruz.

Diyabet :Bebekte oluşan diyabetin nedeni annedeki kan şekeri yüksekliğine bağlıdır. Gebeliğin son döneminde insülin salınımı artacağından dolayı bebekte fazla kilo alımına, akciğer gelişiminde gecikmeye, bazı kalp hastalıklarına ve sinir sistemi hastalıklarına neden olur. Diyabet olan anne adaylarımız gebelikleri süresince rutin kan şekeri takibi yaptırmaları, insülin tedavisi alanların ilaçlarını düzenli olarak kullanmaları aynı zamanda bir diyestisyen desteği almaları gerekir. Gebelik süresince oluşan diyabet hastalığına ise önlem almak amacı ile 24.haftada şeker yüklemesi ile değerlendirme yapılmasını mutlaka onaylıyoruz ve öneriyoruz.

Erken Doğum :Gebelik ve doğuma bağlı bebek ölüm ve hastalıklarının 37 haftadan, özellikle 32 haftadan önce doğan bebeklerde görülür. Erken doğan çocuklarda serebral palsi gelişme riski, görme ve işitme bozuklukları, akciğer hastalıkları görülmesi muhtemeldir.

Suyun Erken Gelmesi :Su kesesi içindeki fetüsü dış ortamdan koruyan ve bebeğin anne karnında gelişimi için çok önemli olan suyu içinde barındıran bir zardır. Bu zarın doğumun başlamasından önce yırtılıp içindeki suyun boşalmasına suyun erken gelmesi denir. Bu durum enfeksiyon başta olmak üzere kan akımı bozulması ve suyun erken gelmesine bağlı olarak beklenmeyen erken doğum gibi risklere sebep olabilir.

Tiroid Hastalıkları : Gebelikte kısmi olarak iyot yetersizliği mevcuttur. Oluşan aşırı bulantı ve kusma nedenleri arasında tiroid hastalıkları akla gelir. Tiroid hormonu fetal beynin erken döneminde gelişimi açısından önemlidir.Bu nedenle ayırıcı tanılarda dikkatli olunmalıdır.

Enfeksiyon Hastalıkları :Gebelik süresince sık görülen bir durumdur. Gebelikte sık görülmesinin başlıca sebepleri büyüyen rahmin idrar torbası üzerine bası yaparak tam boşalmasını engelliyor olması ve idrar yollarının yapısını değiştirerek idrarın böbreklere geri kaçmasına neden olmasıdır.İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma hissi, idrar kaçırma hissi, kasık ve alt karın ağrısı, ateş, titreme, gece idrara çıkma hissi, idrar torbasına baskı hissi gibi belirtiler ile kendini gösteren idrar yolu enfeksiyonları eğer böbreklere sıçramış ise bel ağrısı, titreme, ateş yüksekliği, bulantı ve kusma ile kendisini gösterir. Tanı  ise tam idrar ve idrar kültürleri ile konulmaktadır.Tedavi edilmemesi durumunda erken doğum ve düşük ağırlıklı doğumlara neden olmaktadır.

Rh Uyuşmazlığı : Kan uyuşmazlığı gebe anne ile bebeği arasındaki Rh uygunsuzluğuna verilen addır. Rh uygunsuzluğu, gebelikte ya da kan naklinde Rh(-) bir kişinin Rh(+) kan ile teması sonucu oluşan bir alerjik reaksiyondur. Anti-D İmmun Globulin uygulanması gerekir.

Genel olarak risk gruplarımız ;

–          Anne adayının yaşı ( 18 yaş altı ve 35 yaş ve üzeri )

–          Tekrarlayan düşük öyküsü olanlar

–           Aile ağacında ya da önceki çocuklarında genetik bir hastalık öyküsü olanlar

–           Rh ya da ABO kan uyuşmazlığı olanlar

–           Çoğul gebelikler

–           Gebeliği sırasında zararlı etkenlere maruz kalmış olanlar

–           Gebelik öncesinde var olan ya da gebelik sırasında ortaya çıkan, anneye ait sistemik hastalıklar ( kalp hastalıkları, diabet, troid hastalıkları, hipertansiyon, epilepsi ve bazı kan hastalıkları gibi )

–          Kontrolleri sırasında bebekte herhangi bir anomali ya da problem tespit edilenler

 

Sağlıklımutlu bir gebelik geçirebilmek aynı zamanda sağlıklı bir bebek dünyaya getirebilmek için bu gibi risk faktörlerinde mutlaka titiz davranmalı en ufak şüphede danışmaktan kaçınmamalıyız. Sağlıklı bir bebek dünyaya getirebilmek için sağlıklı bir anne adayı olmamız gerekir. Unutmayınız.

Yüksek Riskli Gebeliklerin Takibi Nasıl Yapılmalıdır?

Düşük riski taşıyan gebeliklerin başarılı sonlanması çok önemlidir. Bu nedenle hastaların zamanında eğitimlerinin verilmesi bu konudaki en değerli veridir. Bu konuda en çok dikkat edilecek noktalar
  1. Gebelik yaşını belirlenmesi
  2. İhtiyaç ve endişelerinin belirlenmesi

Kadınların en önem verdiği konularla ilgili İstenmeyen duyguların ve kaygıların azaltılması gereklidir.

Birçok kadın gebelik sırasında oluşan pozitif ve negatif seçeneklerinin farkında değildir. Bu nedenle karar alma süreçleri farkındalılıklarla değişecektir. Gebelik programları, multimedya yaklaşımları kullanarak elde etikleri bilgiler ve hekiminin ona sağlayacağı ışık onların sezeryan veya normal doğum gibi doğum şeklini ve yerini belirleyen kararlar vermesini kolaylaştıracaktır.

İlk üç aydaki prenatal bakım var bilgilenme oldukça değerlidir. Çünkü bu dönemdeki duygusal değişikler ve bunların iş hayatı yada evdeki sorumluluklar ile dengelendirilmesi sık rastlanan bir sorundur . Bu dönemde bilgilendirici kitap ya da programlar ek olarak hekiminden sağladığı tıbbi bilgi kişinin güvenlik hissinde faydalı olacaktır. Böylece beslenmede dikkat edilecekler kafein, alkol, sigara gibi istenmeyen maddelerin tüketimi ek olarak proteinden zengin beslenme şemaları anne adayı tarafından özümsenecektir. Gebe takip kliniklerinin sağlayacağı gebelikte bilgilendirme programları hastalar için çok faydalı olacaktır. Tüm dünyada kadınlar istemediği doğum şekillerine zorlanmaktan rahatsız olmaktadır bu nedenle bu toplantıların amacı hastayı bilgilendirmek ancak kararı ona bırakmak yolunda olacaktır.

Gebelikte Eğer Anne ya da Bebekte Artmış Risk Varsa

Mevcut gebelik,  yüksek riskli gebelik  rolarak adlandırılır. Eğer bir ön bulgu varasa ya da hastanın geçmişinde bir hikaye mevcutsa bu durumda hastanın yüksek riskli  Kabulu netleşir   ve gebelik takibinin konuya özelleşmiş yüksek riskli gebelikler uzmanı yani perinatolog   tarafından  değerlendirilmesi yada takibi  gerekir. Bu hasta   grubunda hekim hastasını  yakından bir diğer deyişle normal gebelerden daha sık takip etmeli ve olası  problemleri erkenden farkedebilmelidir. Bukoşullar annede veya bebekte olması muhtemel sorunlardır. Örnekleme yapmak  istersek erkendoğum, büyüme geriliği, preeklamsi, plesentada olabilecek problemler mevcut ise hasta  yüksek riskli grupta değerlendirilir. Fakat unutulmaması gereken yüksek riskli grupta anede  yada  bebekte mutlaka sorunla karşılaşacağımız anlamına  gelemez. Buna örnek ileri yaş gebelerde mutlaka yaş nedenli sorun yaşanacağı anlamına gelmez ama bu konuda uyarılmalıdır.

Annede gebelik  yada  gebelik öncesi dönemde tanı almış problemlerimiz  varsa aman dikkat!

  • Diabet yani şeker hastalığı
  • Geçirilmiş  kanser hikayesi
  • Yüksek kan basıncı yani hipertansiyon
  • Kronik böbrek hastalığı
  • Epilepsi (Sara)
  • Alkol,ilaç ,sigara bağımlılığı
  • 17 yaşından önce oluşan adelosan gebelik  yada  35yaşında sonar  elde edilmiş ileri yaş gebeliği
  • Çoğul gebelikler(ikiz,Üçüz)
  • 2 veya 3 den fazla düşükyada karnında ölmesi nedeniyle gebelik kaybı  hikayesine sahip olmak
  • Bebekte genetik bozukluk yada ihtimalinin olması olması (down sendromu gibi)
  • Bebekte anaormal yerleşimli organ problemi olması (kalp,böbrek,akciğer sorunu olması v.b.)
  • Bir önceki  gebekikte erken doğum,gebelik zehirlenmesi,eklamsi hikayesi
  • HIV,HepatitC,CMV,kızamık,rubella,toxoplasmosis veya sifiliz gibi iinfeksiyonlar olması

Annenin ilaç kullanımı  lityum, fenitoin(Dilantin),  Valproikasid(Depakene) yada  karbamazepin(Tegretol) gibi ilaç kullanımları bebeği risk altında tutabilir.

Annenin taşıdığı önemli sağlıksorunları doğumsal yada edinsel kalphastalığı,sickle cell anemi gibi genetik geçişli kansızlıklar  ,astım,sistemik lupus,romatoid artrit gibi gebeliğ iyüksek riskli hale getirebilir.

Yüksek riskli gebeliklerde hastaya verilecek en değerli bilgi Gebelik boyunca ne sıklıkta doktor kontrolünden geçmelisiniz? Sorusunun cevabıdır.SEVGİLİ GEBELER Yüksek riskli gebeliğe sahip iseniz mutlaka daha sık doktor  kontrolünden geçmelisiniz . Bebeğin büyümesinden emin olmak için daha sık ultrasonoğrafik kontrole girmelisiniz.Kan basıncı daha sık kontrol edilmeli  sık  olarak gebelik zehirlenmesinin en önemli bulgusu idrarda protein atılımı veya  idrar yolu enfeksiyonu ayırd edılmelıdır.

Gebelik devam ederken doktorunuzdan gelen testlerde eğer beklenen bir genetiK  tarama  testlerinde risk mevcutsa özellikle 35 yaş üstündeyseniz yada daha evvel  lbir  genetiK bozukluğu olan gebelik hikayeniz mevcutsa mutlaka daha sık görüşme planlamalısınız.

Doktorunuzla  mutlaka doğumun nerede gerçekleşeceğinin  planladığını ve planlanan adresin anne ve bebek için güvenilir olup olmadığının konuşularak  açıklığa kavuşturulması gereklidir.Bazen bebeğin yada annenin hayatını riske eden bir durum oluşursa doğum erken planlanabilr.

Yüksek riskli  gebeliklere bu konuda eğitim almış bir hekim tarafından müdahale edimelidir.Buhekimlere yurtdışında maternal fetal  specialist ülkemizde yüksek riskli gebelikler uzmanı  yada perinatolog ismi verilmektedir.

Anne adaylarından sıkça sorulan bir soruda

Sağlıklı Bir Gebelik İçin Ne Yapmalıyım?

Anne adayının kendine yada bebeğine yapabileceğin en iyi destek düzenli kontrollerin sağlanması  ve tarama testlerinin zamanında gerçekleştirilmesidir.Sağlıklı beslenmeyi  hem  hekim tarafından hem hastanın kendi tarafından bilinçlendirilme yoluyla sağlanmalidir. Özellikle süt ,yogurt, peynir, taze meyve ,sebze ihtiyacı  belirlenmeli ve bilgilendirilmelidir.Ancak hastanın aşırı kilo artışı yada anneye ait diabet ,tansiyon  gibi ek hastalığa sahip olduğu özel  durumlarda diyette değişiklere gidilmelidir.Demir,balık yağı,vitamin gibi tüm ek destekler doctor tarafından reçete edilmelidir.Hastanın günlük aktivitesine yada iş hayatına doctor tarafından belirlenen destekler  yada gereğinde sınırlamalar sağlanmalıdır.Hastaların olduğu ortamlardan yada enfeksiyona uygun koşullardan korunulmalıdır.

Hangi Şikayetlerde Doktora Bilgi Verilmelidir?

  • Bebek hareketleri anne tarafından gözlenmeli ve azalması durumunda hekim bilgilendirilmelidir
  • Annenin baygın yada bilinç durumunu bozan hallerde
  • Vajinal  kanamalarda
  • Doğum ağrılarının düzenli olarak başladığı hallerde
  • Suyun gelmesi yada amniotic sıvının vajindan  boşalması durumunda
  • Annenin tansiyonunda yükselme ani  vucutta  ödem artışı
  • Görme bozuklukları
  • Şiddetli baş ağrıları ve hipertansiyon
  • Ateş 38 Co ve üzerinde

Kadın Doğum Uzmanı Ankara Liv Hospital                                        .