Tüp Bebek Tedavisi

Prof. Dr. Sevtap Hamdemir Kılıç

Tüp bebek tedavisi yani İn vitro fertilizasyon (IVF) üreme tıbbı alanındaki en önemli ilerlemedir. Tüp bebek tedavisiyle 1 milyon bebeğin doğduğu tahmin edilmektedir. Tüp bebek başlangıçta tubal hastalığı bulunan kadınlar için gelişti, fakat şimdi daha konservatif tedavilere dirençli diğer infertilite nedenleri içinde tedavi seçeneğidir. Başlangıcından itibaren IVF tedavisinin tüm aşamalarında ilerleme kaydedilmiş ve bu da son 20 yılda başarı oranlarında devamlı bir artışa yol açmaktadır. Tüp Bebek önerilebilecek en başarılı infertilite tedavisidir. IVF aynı zamanda yumurta donasyonu,taşıyıcı annelik ve preimplantasyon tanıyı içeren diğer yöntemlerinde gelişmesi için ortam sağlamıştır.

Tüp Bebek Tedavisinin Dört Aşaması

tup-bebek-spermVF tedavisi başlarda doğal siklusları kullanmış ve yumurta toplanmasının zamanlaması endojen LH yükselmesinin başlamasına göre ayarlanmıştır.Genel olarak doğal siklus çok verimsiz kalmış ve IVF başarı oranlarını önemli ölçüde arttıran ilk modifikasyonlardan biri multifolliküler gelişimi uyaran gonodotropinlerin kullanılması olmuştur.Bu kesin bir gelişmeydi ama prematür ovülasyonun siklusların yaklaşık %30’unda görülmesi,yumurta toplama zamanlamasını zorlaştırırken iptalleri de sıklaştırmaktaydı.Bir sonraki aşama GnRH agonistin tedaviye girmesiydi.GnRH agonisti LH ‘ın prematür olarak yükselme olasılığını ortadan kaldırarak siklusların daha kontrollü olmasını sağladı.Ovülasyon indüksiyonu aşaması son derece önemlidir,çünkü başarı oranı transfere uygun embriyo sayısını belirleyecek olan toplanan oosit sayısı ile direkt olarak ilişkilidir.Gonadotropinler daha saflaştırılmış ve tutarlıdır,subkutan enjeksiyona izin verirler.

BİR GnRH AGONİSTİ İLE PİTÜİTER DUYARSIZLAŞTIRMA:

Tüp bebek programlarında en sık kullanılan protokoldür.GnRH agonistinin günlük enjeksiyonu(lupron)pitiuter GnRH reseptörlerinde duyarsızlaştırmayla sonuçlanır.Bu olayda pitiüterden LH ve FSH salınımını azaltır ve LH yükselmesini engeller.Duyarsızlaşmanın meydana gelmesi için GnRH analogları 10-15 günlük bir periyot süresince uygulanır.Duyarsızlaşmanın en hızlı şekilde sağlamanın yolu GnRH analoğunu bir önceki siklusun 21.gününde başlamaktır.Mensin başlaması ile birlikte erken foliküler fazda da başlanabilir.Duyarsızlaşma meydana geldikten sonra GnRH agonistinin dozu azaltılır ve FSH enjeksiyonları ile ovülasyon indüksiyonubaşlatılır.Günlük FSH DOZU 150-450 U arasında değişir.

MİKRODOZ-LUPRON: tup-bebek-enjeksiyonu

Bu protokol kötü yanıt veren kadınlarda yada over rezervinin azaldığına ait kanıtlar bulunan kadınlarda kullanılır.Bu protokol 3 hafta süreyle oral kontraseptif kullanımı içerir.Teorik olarak oral kontraseptif kullanımı gonadotropin salınımını süprese eder ve bu da overleri dinlenmeye sokar.

GnRH ANTAGONİSTİ İLE PİTÜİTER SÜPRESYONU:

GnRH antagonistleri pitüiter süpresyon için günler gerektiren agonistlerin aksine LH salınımını anlık olarak engeller.Avantajları arasında daha az enjeksiyon gerektirmeleri ve Lupron kullanımı sonrasında meydana gelebilen ovarian süpresyona neden olmamaları sayılabilir.Bu protokol için gonodotropinler siklusun 2.gününde başlanır.Transvajinal ultrasonografi muayenesinde önde giden follikül 14 mm çapa ulaştığında günlük GnRH antagonisti uygulamasına başlanır.Antagonist uygulaması serum östradiol seviyelerini düşürür,çünkü antagonist LH sekresyonunu tamamen engeller.

MONİTÖRİZASYON:

Ovariyan sitimülasyon sırasında kadının yanıtı serum östradiol seviyeleri ve vajinal ultrasonografik muayenelerle değerlendirilir.Östradiol seviyeleri gonadotropin dozların belirlemede ve aşırı yanıtın takibinde kullanılır.Ovülasyon indüksiyonunun amacı en azından 17mm ve üzerinde 3 matür follikül geliştirmektir.

Yumurta toplanması ultrasonografi eşliğinde uygulanır.Vajinal ultrason vajene yerleştirilir ve ovarian folliküller lokalize edilir,iğne vajenin arka duvarından geçilerek folliküllere yönlendirilir.Sıvı aspire edilir ve sonra mikroskopik düzeydeki yumurtanın saptanabilmesi için embriyolog tarafından incelenir.Her iki overdeki tüm foliküller aspire edilir.Elde edilen oositler kültür kaplarının içerisindeki besin ortamıyla birlikte inkübatörlere yerleştirilirler.Bu işlem hafif bir anestezi ile 10-15 dk zaman alır

Sperm örneği elde edildikten sonra sperm konsantrasyonu ve molilitesi incelenir.Eğer sperm örneği yeterli ise en hareketli spermleri elde etmek için sperm hazırlanır.Kültür kabına toplam 50000 motil sperm yumurtalarla birlikte yerleştirilir ve inkübatöre kaldırılır.

pİNTRASİTOPAZMİK SPERM ENJEKSİYONU(ICSI):

ICSI erkek faktörüne bağlı vakalarda yada standart IVF uygulamasında döllenmenin olmaması veya %30 yumurta döllendiğinde kullanılır.ICSI tek bir spermin direkt olarak oosit içerisine enjekte edilmesini içerir.Bu prosedür ile elde edilen gebelik oranı %60-70 arasındadır.

Embriyo transferi genelde yumurta toplanmasından 72 saat sonra tup-bebek-hamilelikuygulanır.Genelde uterin kaviteye abdominal(karından)ultrasonografi rehberliğinde iki ile beş embriyo transfer edilir.Transfer edilecek embriyo sayısı kadının yaşı,infertilite nedenleri,önceki gebelik öyküsü,ve diğer faktörler göz önüne alınarak belirlenmelidir.Dolu mesane bir pencere yaratarak uterusun görüntülenebilmesini sağlar.

LUTEAL FAZ DESTEĞİ:

Progesteron,ovulasyonu takiben overin ürettiği bir hormondur ve endometriumu implatasyona hazırlar.Yumurta toplamayı takip eden günde standart olarak progesteron uygulaması başlatılır.Vajinal ya da intramüsküler uygulanabilir.Eğer gebelik meydana gelirse,progesterona bir süre daha devam edilir.

ÖZETLE

Tüp bebek tedavisi agrılı bir tedavi değildir.Tedavi üç aşamadan oluşur.İlk aşama yumurtaların geliştirilmesidir.İkinci aşama yumurta toplanması(OPU)ve laboratuar ortamında eşlerden alınan spermle döllenerek oluşturulan embriyoların gelişiminin takibidir.Üçüncü aşama ise laboratuarda gelişen embriyolardan uygun olanların seçilerek rahim içine transfer edilmesidir.5-10 dakika süren bu işlem ağrısız ve kolaydır.Anestezi gerektirmez.

Prof. Dr. SEVTAP HAMDEMİR KILIÇ

İLETİŞİM BİLGİSİ

Ufuk Üniversitesi cad. The Paragon Tower İş Merkezi No 2/80 06510 Söğütözü / ANKARA

Telefon (+90) 532 476 11 39 | Email sevtaphamdemirkilic@gmail.com